Personaxe desconocido; dando úa volta por el mundo.

8AA41E4B-8304-4084-8645-D157000C230B

El “Personaxe desconocido” intenta llevar el gallego asturiano fora das fronteiras da estigmatización lingüística compartindo ún xeito de ver el mundo que nace nas ribeiras dos ríos da nosa terra falando as cántigas enxebres das súas auguas: Navia, Eo, Porcía, Suarón, Augüeira, Ourubio, Roxíos… centos de rigueiros que falan de igual a igual coel resto dos ríos del mundo.

Que salga a nosa fala e nos abra as portas dun vento novo que nos permita seguir sendo, tomando conciencia de que fomos nosoutros os que deixamos voluntariamente esbarrigarse ás nosas aldeas.

Non busquemos culpables. A culpa é  nosa por renunciar al noso xeito de interpretar que é lo importante. Decidamos el futuro porque el mundo non respeta a quen non empeza por respetarse a si  mesmo.

Recuperando a nosa  fala recuperaremos a nosa forza.

Falemos…

EN GALEGO ASTURIANO

fotos  | comprar

 

Baxo el título de Personaxe desconocido presentarse tres poemarios del poeta boalés Quique Roxíos que espertan en nosoutros varias preguntas… ¿Quen é ese personaxe? ¿Será el propio autor? ¿Quen non ocultou algúa vez os máis profundos sufrimentos que lo embargan? ¿Quen non pasou por situaciois vitais comprometidas? Fai falta, pra entender aos outros, padecer nas propias carnes sentimentos universais como son a ausencia dun ser querido, el remordemento ou el desánimo?

Nas Cántigas del Augüeira el autor representa úa vida andada por camíos chíos de cristais de dificultades e, no sou caso, esos sendeiros figúranse como ríos que se visten del mítico Augüeira. Despois desa viaxe, aquella intuición non se transforma núa convicción senón núa verificación. Sempre ameice. E, no mundo del poeta, ameiceu!

En Teño dolo da túa risa quere intuir que as soluciois son posibles, que sempre ameice; pero hai que subir al autobús da vida sen libro de instruciois. Salir del desánimo é posible; pero hai tantos secretos escondidos nesos camíos da vida!

Que cada lector lle dea el sou propio significado al mundo de herbas que respiramos nestos versos, que cada cual atope el sou propio personaxe desconocido e resolva el misterio que hai nese horizonte de montañas pintadas con imperecedeiro rubién.

FICHA:

Título: Personaxe desconocido

Autor: ROXÍOS, Quique

Prólogo: FERNÁNDEZ ACEVEDO, Suso

Edita: Editorial Canela

Colección: Filso da Bovia

Editor: Quintana, Pablo

Formato: 140 x 220 mm

Nº de páginas: 84

Ilustraciones: Debuxos con reproduciois das pinturas rupestres da Cova del Demo

Encuadernación: Rústica con solapas

Peso: 150 g

Lengua de publicación: Variante galego asturiano del baxo Navia

Impresión: Galicia

Fecha de edición: Marzo de 2018

Edición: 1ª

ISBN: 978-84-697-99383-3

HDepósito Legal: C 240-2018

PVP:  12,50 € (IVA incluído)

 

Foto del autor:

10F365F1-D582-499E-8045-40E18F1B208E

 

Presentación en Boal

 

Presentación nas Quintas da Caridá (El Franco)

 

Acto poético en Ribadeo.

 

Presentación Feira do libro de Ribadeo.

 

Participación nel Rural Fest Pita Sana en Boal.

 

Participación no programa Verso a Verso de Open Radio de Lugo

 

 

Poema dedicado a Quique  por el poeta Jesús  María Trashorras Nogueira

A voltas con “Personaxe desconocido”, do amigo boalés Quique Roxíos. Hoxe lendo poemas deste fermoso poemario, escribín isto.

LENDO PERSONAXE DESCONOCIDO DE QUIQUE ROXÍOS

Recítame, Quique, versos,
versos con cheiro a herbas,
con sabor a amorodos,
lágrimas de despedidas.

Recítame, Quique, versos,
nesa fala agarimosa,
herdada dos devanceiros;
de non usala, chorosa.

Recítame, Quique, versos,
fálame da flor do toxo,
do monte dos desterrados,
daquel perfumado teixo.

Recítame, Quique, versos,
acariñando palabras,
magoadas por poderosos
que agochar queren nas tebras.

Recítame, Quique, versos,
dese personaxe ignoto
que se fornece de soños
sabendo que non son certos.

Recítame, Quique, versos,
a xeitín, moi a xeitín…

J.T.N 18/07/2018

 

Puntos de Venta:

 

Editorial Canela (Páxina web) Sen costes de envío.

8DF5F845-21ED-42D8-9D12-D72307D2C8BF

Librería Cervantes 

 

5EFBF84A-DAE0-4D8B-ADB2-ED913A35D74A

 

 

Bahía, Librería
Avda. A Mariña, 40
Foz
982140434

037DEC20-2CC3-4289-823D-CE41C06DCEBC.jpeg

 

 

Trama, Libreria
Avda de A Coruña 21
Lugo
982 254 063

092D7F7B-F353-477B-9B83-F8578B078769.jpeg

 

 

La Voz de la Verdad, Librería
Rúa Bispo Aguirre,17
Lugo
982231104

CC7E52BF-2EF1-4CE1-A2B1-55E3F9D1A3FA

Librería Kaxilda.

Arroka kalea 2 behea Donostia. Guipúzcoa.
tel: 943 57 19 87
kaxilda@kaxilda.net

B47C5DE3-7AB1-4D41-8450-1B6D3916B2E1

 

 

Cartabón, Libreria
Urzaiz 125
Vigo
986.372.883

 

Librouro
Eduardo Iglesias, 12
Vigo
986443374

 

Librería Vivin

DIRECCIÓN
Avenida Rosalia de Castro, 12
Ribadeo
Lugo
https://www.facebook.com/VIVIN-439929169
27700

Casa del Libro 

03C0A97B-F8B1-498E-855F-F5B94C0BA802.jpeg    5D92D888-61D1-4B12-8F97-A17EEE9B9831.jpeg

Advertisements

Editorial Canela aposta por el gallego-asturiano comenzando cun poemario de Quique Roxíos.

 

“Foi emocionante. Algo así non se esqueice nunca.”

 


Esas palabras convertidas en titular de prensa fain honra del que sentín el día da Presentación en Boal del meu poemario “Personaxe desconocido publicado por a Editorial Canela.

Como me dixo Hilda Farfante Gayo tomando as palabras dun dos meus poemas “Non foi un día cualquera”

Teño que reconocer que el meu nerviosismo ante el acto del 31 de marzo na Casa da Cultura de Boal era ben grande. En xuno de 2017 ganei, coel poemario en gallego-asturiano “Personaxe desconocido“, el XVII Premio Anduriña Voandeira 2017 de poesía en gallego convocado en Euskadi. Foi el primeiro paso dúa ringleira de cousas que veron, como vein as andulías, trendo a alegría del bon tempo.

A Editorial Canela, especializada en ediciois mui rigurorosas sobre cultura popular con destacados traballos sobre aspectos históricos, etnográficos, musicales… dos Ozcos e Taramundi ofreceume publicar os meus poemas en gallego asturiano como primeiro llibro dúa colección dedicada á poesía na modalidá llingüística da nosa comarca eonaviega: a colección Filso da Bovia.

El llibro é, como dice Suso F. Acevedo un llibro guapo gracias al bon traballo de maquetación de Inés De la Peña que incorpora con xeito os debuxos de Miguel Ángel Blas Cortina que reproducen as pinturas rupestres da Cova del Demo de Boal. Pero se non iba naide á presentación, se non había xente sería pra min un disgusto porque a aposta por a nosa cultura por parte da Editorial Canela sería un fracaso. De feito a mesma noite del día que Pablo Quintana me falou das presentaciois soñei que non vía nin un alma. Os dous allí solos. Que pesadilla.

5B5DF224-89AF-4326-B24D-A7B2D531A2C1

Os amigos de Toyemerendas  (Abel, Ruth i Jose) puxeron, (Núa mostra máis del sou compromiso coa nosa zona), música i bon gusto al acto, predispuéndonos a todos/as pra escuitar algo de poesía. Un dos poemas del llibro, Flor del Toxo, foi úa das pezas que tocaron.

Despós el Alcalde Jose Antoni Barrientos deunos a benvida a todos/as. Teño que reconocer que tanto él como a concelleira de cultura Mirta Celaya fixéronnos sentir unde tábamos, en casa.

De seguido el profesor Suso F. Acevedo, explicou como foi el asunto de que lle encargase a él el prólogo decindo cousas ben guapas e fendo úa interpretación das mías poesías. Pero el que me chegou al alma foi a situación personal na que, contou, empezou a ller el poemario. Foi na súa casa natal por un problema de salú da madre. Tando allí, despós de cear i de que ella se deitase, quedou na cocía atizando estellas nel llume, tomando café. Na soledá da súa casa da infancia sentiu que os poemas lle falaban a él. A casa i a madre tan presentes nos meus poemas, presencias simbólicas que xa as explicara hai muitos anos, dixo Suso F. Acevedo, el filósofo e poeta francés Gaston BachelardSegún lo escuitaba a mía emoción medraba inda que intentaba atalla en corto.

Tocoulle el turno de falar al editor, Pablo Quintana, natural de Vilanova de Ozcos que contou dalgún llazo familiar personal nel noso concello i explicou a historia da Editorial Canela  i a súa razón de ser que nun é outro que  a cultura popular, sobretodo destas comarcas fronteirizas entre Galicia i Asturias. Nesa llaboría decidiron dar un paso tamén a favor del gallego-asturiano coa creación da colección Filso da Bovia con poetas destas terras del Eo-Navia. Pablo Quintana afirmou que as mías poesías tian conexión con esa cultura popular da que se fai eco a Editorial Canela.

Neste momento xa tuven que decir eu úas palabras. Certamente contoume empezar. El público amigo axudoume cun aplauso. Lo primeiro que fixen foi agradecer aos presentes que decidiran tar allí, acompañándome, á mia muller por a súa paciencia i axuda, á familia, amigos/as, vecíos, alcalde… Por suposto a Suso F. Acevedo i a Pablo Quintana… Pra todos el meu agradecimento é enorme. Como non lo vei a ser.

Recordei que este idioma heredeilo dos meus padres, que si ellos non mo houbesen transmitido non lo tería. Pero antias que ellos houbo outros/as. Por eso fixen un comentario sobre a orixe del noso idioma. Pero en ve de falar del latín i os romanos preferín remontarme algo máis cerca así que falei de María Vicentez, úa vecía de Xío que nel ano 1169 (hai casi 900 anos, xa vedes lo relativo que é lo de cerca) firmou un contrato coel Abad Don Guillermo e coel Convento de Vilanova de Ozcos. Ese documento empeza i remata en llatín pero todo el contido principal tá nel idioma galaico-portugués. Este pergamìn é solo un dos máis de seiscentos que se conservan del “Monasterio”. Escrito cúa grafía máis cercana vería a ser:

(…) “eu María Uicentez de Cedamona vendo a vos abbade don Guillermo de Santa María de Villa Nova d’Oscos e ao convento desse mismo lugar quanta heredade eu aio e devo aver en Çedamona por preço qua a mí e a vos ben prougo, convén a saber: un boi boon e çen solidos (…) por Deus e por mina alma e de meus parentes. (…) Feita a carta en Gio. Era de mil e CC anos. Reynante rey don Fernando en Castella e en Galica. Martines episcopus in Ouedo.”

De aí ben el noso idioma, dese galaico-portugués del que naceron el portugués i el gallego. Se a nosa fala fose algo pequeno seguiría sendo importante, por ser nosa, pero non é tan pequena. Ese idioma medieval que marca a nosa orixe foi el escollido por el Rei Alfonso X el Sabio pra redactar as Cantigas á Santa María. Naquel idioma medieval están as cantigas de trobadores como Martín Codax ou Fernando Lago. De ei ven el noso idioma i é cousa de todos que siga existindo como llingua que se fala en todos os ámbitos incluída a música i a lliteratura. Asturias debería mostrar con orgullo este patrimonio.

Despós expliquei a llenda del Palacio de Prelo que é idéntica a outra da zona de Ancadeira, nos Ozcos. Xa a conocedes: El cura tía que esperar pra comenzar a misa a que volvesen os señores da xornada de caza. Núa ocasión tardaban en regresar i el cura decidiu fer a misa. Al chegar os señores un dos impetuosos fillos del Señor del Palacio pegoulle un tiro al cura matándolo nel púlpito. El castigo según a llenda dos Ozcos foi mandar al criminal al “Valle dos desterrados”, un llugar “unde non se escuita gallo cantar, carro rinchar nin campá soar.” A llenda advirtenos del castigo del silencio… Si se deixa de escuitar a música del noso idioma seremos todos us desterrados. Triste sería non ouguir el noso gallego-asturiano ou non ter con quen falallo.

Despós de todas estas explicaciois comentei el contido del libro. Tres poemario: Teño dolo da túa risa”, “Cántigas del Augüeira” e “Personaxe desconocido“. Os meus poemas intentan representar sentimentos e ideas; ás veces queixas ou reivindicaciois; ás veces advertencias ou temores. Pode que conten úa historia. El sentimento de desenraizamento, a señardá da casa, del idioma ou da família tamén tán presentes dun xeito que solo coas nosas palabras é posible expresar. Hai cousas que ditas noutro idioma non saben lo mesmo.

Por último llin algún dos meus poemas: “Á nosa fala” (dedicado al idioma) á “Cova del Demo” (que pode que tamén fale da inocencia ou del medo al diferente), el del “Filso da Bovia” (Este monte sírveme pra reflexionar sobre a necesidá da memória, de non esqueicer as penas e pesares). Por último llin “Ancha ausencia”, poema que lle dedico a Hilda Farfante Gayo, maestra i exemplo de vida que se criou en Boal, desde os cinco asta os vinte anos, despós de que os sous padres (os dous maestros) foran asesinados en Cangas de Narcea nel 1936 al estallar a Guerra Civil.

Condo lleo os meus poemas fágolo como se os falara pero siguen úa normativa que procura respetar as nosas peculiaridades sen distanciarse innecesariamente del resto de falas que pertencen al mesmo corpus lingüístico. Eso abre portas enormes al idioma e neste caso a min permitiume ganar un premio lliterario que non podería ganar escribindo el idioma dun xeito en exceso castellanizado ou incongruente coa normativa oficial del gallego común de Galicia. Os idiomas minorizadas necesitan apoio institucional, normativización, normalización i el orgullo dos propios falantes. Orgullo sen prexuícios. Tamén é preciso algo de esforzo dos propios falantes.

Llougo, despós da despedida musical de Toyemerendas,veo a firma de llibros que foi mui emotiva i el remate póxolo Berardo Penabade, responsable de Proxecto Neo de Radio Burela que chamou telefónicamente a Madrid, contactou coa boalesa de sentimento Hilda Farfante Gayo á que lle puiden ller en directo el poema a ella dedicado: “Ancha ausencia”.

 

(…)

Pasou. Non foi un día cualquera!

Quedou un senteiro balleiro, el tremor dun silencio,

a inclemencia dun sentimento;

el daquella pedra, vendo pasar el augua

outra vez sola, sola nel regueiro.

 

El día seguinte, 1 de abril a presentación féxose   na Caridá (El Franco). Nun local do “Complejo Cultural “ As Quintas” unde nos recibiu a Alcaldesa Cecilia Pérez quen tamén nos fexo sentir mui Agusto. Despós de aludir brevemente a mía llabor que en defensa del gallego de Asturias, referiuse tamén al sou  propio compromiso en defensa da “fala”.  El acto tamén tuvo úa asistencia razonable, foi todo máis tranquilo que en Boal i a parte da prensa encargouse de fer certa difusión nas redes sociais Germán Muiña Blanco al que non conozo personalmente. Decidín  ller outros poemas inda que repetín A cova del Demo i Ancha ausencia.

3FF573D9-0BD0-4877-9150-81A164F7C272.jpeg

 

Personaxe desconocido pode adquirirse sin gastos de envío na web da Editorial Canela ou nas llibrerías de Javier da Veiga, Vivín de Ribadeo, Pablo de Boal ou na Librería Cervantes de Uviéu.

El poema “Teño dolo da túa risa” en Radio Burela

IMG_4633

Escuitar programa:

https://www.ivoox.com/player_ej_18889905_4_1.html?c1=ff6600“>

Os  de Proxecto Neo pedíronme ller un poema compartindo programa de Radio Burela con  os caboverdianos Amalia Faustino, Belmiro Pereira, con Irene Rega i Alba Geada.

Eu anímovos a que escuitedes el programa de radio sen presa, disfrutando dos temas musicales escollidos, encuitando con atención a experiencia vital dos que intervein, saboriando os poemas de Amalia Faustino. Tamos encuitando falar portugués, nun tamos acostumados á súa fonética pero as súas palabras son as nosas palabras i paga a pena escuitallas. A mía fonética non creo que supoña ningún problema.

Quero dar as gracias a Proxecto Neo, a radio escolar del IES Perdouro de Burela, Coordinado por María  Xosé Andión, Tania Iglesias Pillado e realizado por Bernardo Penabade, coas fotografías de Lucía Rivas Ramos.

El IES Perdouro de Burela fai úa labor inmensa de integración. En Burela tein nenos en edá escolar que son de diversos paises. Teinlos de  países africanos, como Cabo Verde ou Nixeria, pero tamén los tein fillos de emigrantes interiores (Asturias, Valladolid, comunidades del mediterráneo…). A todos lles fomentan el crecemento personal, el sentirse acollidos i el salvar todos os atrancos.

Fain úa labor de inmmersión lingüística i esos chavales avanzan nel dominio del castellano, del gallego i tamén dun idioma extranxeiro.

Pero lo que máis me sorprende é el protagonismo que lle dan a os propios nenos/nenas. Poinlos  en situación de recibir as enseñanzas de xente que lles pode dar experiencias de vida que lles enseñen a asumir responsabilidades, a aspirar, a medrar, a  ser útiles pra ellos mesmos i  prá sociedá.

Nesa  radio escolar Proxecto Neo , feita por novos falantes dende os falantes, esos chavales entran en contacto i aprenden de todos os aspectos do que é cultura, dende a música i el deporte hasta a literatura i el conocemento de  outras culturas, a aceptación da diversidá como riqueza, a mente aberta al mundo.

El programa de hoi fainlle homenaxe a Alba Geada , úa nena de 12 años, de úa caligrafía preciosa, con un xeito de falar el idioma que ta aprendendo, el gallego, que da gusto ouguilla. Alba  acaba de recibir un premio literario por un traballo que fexo sobre a señardá, (a morriña). Esta nena  convertiu en literatura a viaxe que ella i os compañeros/as fixeron a Euskadi, (Ondarroa  i outros concellos) pra compartir experiencias i aprendizaxe con nenos vascos i tamén doutros IES de Galicia.

Nel programa de hoi tamén  acompañan el éxito de úa futura mestra Irene Rega.

Qué  saber fer!  Os protagonistas son esos chavales, el protagonismo é pral futuro…animándolos a seguir creando, a seguir cultivándose. Que me desen a oportunidá de participar é un luxo que é de sou agradecer.

A presencia da   profesora Amalia  Faustino,  (Profesora caboverdiana que nel 2015 obtuvo mención nel Premio Internacional da Poesía Nosside -Alianza Global para a diversidade cultural- celebrado na rexión italiana de Calabria, onde foi a única representante das terras africanas)  i a presencia del profesor Belmiro Pereira (Que é un exemplo de como un emigrante acaba conseguindo úa vida de aportación al progreso del sou país dende a humildá e el esforzo) a presencia dos dous está xustificada por el esforzo de educación  dos alumnos i non solo como meros transimisores de conocimentos, máis ben como transmisores de valores éticos, cívicos, orientados al crecemento personal i da sociedá na viven, con total respeto a valores realmente democráticos.

Que a mín me pidan  ller un poema nesta radio escolar  é tamén un regalo que me faín a mín i que nos fain a todos os que falamos a variante gallego-asturiana na que escribo os meus poemas.

Ademáis Alba Geada tamén quixo reseñar a mía participación en Ondarroa. Mirade que xeito de escribir máis guapo.

Muitas gracias Alba.

 

IMG_4632.JPG

 

Teño dolo da túa risa

image.png

Teño dolo da túa risa

Estos poemas son de xa fai máis de 30 anos. Naquellos tempos muitos fixemos lo que puidemos pra que se reconócese algo que entoncias oficialmente nun existía: a nosa fala, el gallego-asturiano. Hoi, inda que sigue sin aparecer nel estatuto de autonomía de Asturias, sí que é reconocida por a lexislación del Principado e existen oficinas de coordinación cultural i llingüística nas tierras del Eo-Navia (Ver lo que fain é outra cousa) Incluso un concello ten úas ordenanzas de protección da nosa fala.

Estos poemas son un cativo grao de meiz que fai, con outros muitos, un pequeno montón na lluita da nosa zona por manter viva a súa cultura, por sobrevivir neste mundo globalizado nel que ás únicas oportunidades sólo las tein os que nun  se deixan asoballar. Esto vale pra nosa zona, vale pra os deretos sociales, vale pra esta Europa amenazada por a insolidaridá.. vale pra todo na vida.

Hai treinta anos, como hoi, nun fían falta palabras pra comprender lo que era inxusto. Hai treinta anos, como hoi, el mundo nun se paraba e ameicía día tras día como ameice hoi…i, como entoncias, si non defendes lo tou naide lo vei a defender por ti.

Hai treinta anos, igual que hoi, había personas que se sentían solas i que necesitaban úa mao amiga. Hai treinta anos, como hoi, el desengaño i el desencanto sólo tían úa solución: erguerse i andar.

Por eso lo digo úa i mil veces…a xeitín pero con determinación: Pra zona Navia-Eo é importántísimo, transcendental, conservar el sou idioma i as súas peculiaridades culturales. Hoi, a diferencia de hai treinta anos, son muitos máis os que defenden esta comarca de Asturias i el sou dereto a existir i progresar.

Ver poemas en Issuu.

image

Teño dolo da túa risa.

  

  

Teño dolo da túa risa.

 

  

Mares de cerzo branco.

Cancellas de mortas pedras.

Berros de tristuras esqueicidas.

Silencios de llargas noites.

  

Non entendes os estrondos,

Non comprendes os estoupidos

Non che explicaron el condo

Non che abriron outros camíos.

  

¿Quen empezou esta tollura?

¿A quén lle peta que siga?

¿Quén deixou a sou irmao

pra lluitar côa negra noite?

  

Teño dolo da túa risa

Que non estoupa fiúnza,

Teño dolo da túa risa

Cen mil veces mozcada

Cen mil veces en choros trocada.

 

  

Non fain falta palabras

  

Non fain falta cuitellos

nin regos de sangue calente.

Non fain falta berros

nin odio nas miradas.

¡Brutalidade!

de nenos que xa non son nenos,

de grandes que inda non medraron.

¡Cacarexadas!

cuitelladas del cativo,

del bouzallón namorado.

Tán as vosas maos

chêas de roxa sangue

de regos de inxenuidade

que baxan polas meixellas

 

  

Non fain falta

cuitellos

Non fain falta

palabras

Nin odio nas miradas

Nin regos de roxa sangue.

 

 

  

Díxenlle al ameicer

 

 

Díxenlle al ameicer

que se esqueicese

un día de vir.

Que por úa mañá,

namais por úa,

non se deixase chegar.

Respondeume sen… sen falar

Contestoume sen … sen decir

Que el non podía,

quixese ou non,

vir nin deixar de vir.

Que él non vía, que o trían.

Que él non se íba, que o botaban

Respondeume,… contestoume…

que él non podía nin… nin falar

que él non sabía nin … nin decir.

 

Dícesmo a xeitín.

 

cesmo a xeitín,

acougando el frouxo llume,

derretindou côa túa friaxe

el estoupido da noite.

 

Dícesmo a xeitín,

coel vacío dos tous ollos,

matando a cativa lluz

dúa noite de liberdade.

 

Dícesmo a xeitín,

enganándome de novo,

xebrando das nosas maos

el que nunca xuntas tocaron

 

Dícesmo a xeitín

                                       

Quique Roxíos.Teño dolo da túa risa.
O espello (Suplemento Litrario)
A Freita (nº 6. Dec.1999)