Adolfo García Martínez en Boal con motivo das “II Xornadas Sobre Fixación da Población” organizadas por Forum Boal i el Concello de Boal

Fai  casi 30 anos, condo  eu era un universitario que colaboraba coel Suplemeto Cultural “Arte, letras, pensamiento” del desaparecido periódico La Voz de Asturias,  fíxenlle úa entrevista al Licenciado en Socioloxía por as Universidades de Lyón e París, Doctor por a Universidá de Uviéu e profesor de filosofía Adolfo García Martínez.

A entrevista saliu nel Suplemento Cultural n°49 del 13 del XII de 1990.

El meu estilo de fer entrevistas era al meu aire e pouco adaptado aos gustos dos llectores que, dicen, buscan preguntas e repostas breves pra ller solo aquello que lles interesa nel pouco tempo del que dispoin. Eu intentaba sacar úa clase maxistral, chegar al centro del pensamento del entrevistado. Por eso agrupaba as súas respostas al abeiro de poucas preguntas. Importábame el entrevistado, a súa mensaxe e pensaba que conto menos aparecese el entrevistador millor.

Teño que decir que os titulares eran cousa da redacción e non sei  quen os escollía. Nesta entrevista el títular non fai honra del contido porque, si acaso,  el doado sería que os traballos de antropoloxîa en Asturias tían xa naquel tempo un gran nivel.

Escolleron puer  de titular que a antropoloxía estaba condenada á marxinalidá, insistindo nesas profecías autocumplidas dúa Asturias que se autonegaba el futuro.

Pero na entrevista el Doctor Adolfo García Martínez é obtimista explicando a importancia da  que él chama a “antropoloxía cultural“,  a “única disciplina que trata el concepto de cultura como un todo, a única que pretende ller os diferentes fenómenos sociais desde úa perspectiva global“.

Explicaba el antropólogo que esa disciplina traballa cun concepto de cultura unde hai tres subsistemas, el económico, el social i el ideolóxico ou mental. A cultura é un territorio global dentro del que cabe el home en cualquera das súas actividades pero implica as relaciois del home coel medio, del home coel home e del home con ese mundo de valores, de divinidades…

A antropoloxía cultural que empezara coel estudio de tribus indias, de sociedades ágrafas e sin historia, vese na necesidá de cambiar al estudiar sociedades complexas, con escritura e documentación.

Contraportada del suplemento.

Portada del Suplemento.

A disciplina antropolóxica avanza desde os estudios de campo, el método etnográfico -etnolóxico hacia modelos comparativos e posteriormente al método etno-histórico unde el material documentado escrito, as imaxes, as ferramentas, a arquitectura, as obras de arte… axudan -enséñanos el profesor- a atopar as claves pra interpretar as “pautas que a xente sigue sin saber por qué”.

Fai  casi 30 anos Adolfo García advertía da “desruralización“, del autodesprecio del idioma propio,  del xeito de vestir, de comer, de traballar… Estigmatizado incluso por as relaciois coa naturaleza el campesino foi creando “un sentimento de infravaloración da propia idiosincrasia…” lo que nosoutros decimos “ter a menos” ser el que somos , lo que lleva a intentar asimilar as formas externas da vida urbana pra nun sentirse marxinado.

Hoi como entonces el mundo rural sigue asonagado nel estigma i as aldeas desaparecen. Pero dentro del mundo rural e del urbano xa hai conciencia dos errores cometidos. Pero as soluciois… ¿Unde tan as soluciois? Insístese en aplicar al mundo del campo estructuras mentales e sociales urbanas, seguimos quizais ignorando a necesidá, por el ben de todos, de manter as aldeas como forma de poblamento.

Adolfo García Martínez pode aportarnos ideas. Nos sous llibros e charla compártelas xenerósamente.

Condo noutros paises fían políticas pra salvar as aldeas, en España alentábase a xente a marchar ás ciudades.  “A agricultura é a millor guardiana das montañas. Debemos axudar a que se instale xente nova coas súas familias,  sían nativos ou veñan doutras partes” (1) decía Giscard d’Estaing aos franceses nel ano 1977.

¿Como podemos conseguir potenciar e conservar os referentes culturales da comunidá rural, a súa identidá, que prime sobre falsedades e tópicos que poin en cuestión a calidá de vida ou a existencia de oportunidades? Porque el enfoque cultural equivocado é el verdadeiro motivo del abandono.

Hai que dignificar socioculturalmente a vida rural. A agricultura como modernidá, escapar del monocultivo del turismo rural,  valorar el importante papel da muller, acabar coel victimismo…  Hai tantos frentes. Pero el futuro será  viable  ou non será.

Deberíamos ir a esta charla a disfrutar del coloquio. ¿Como non vei ser importante a visión dun antropólogo que lleva toda a vida estudiando quen somos i por qué femos el que femos?

Sí, Adolfo García Martínez plantea estas i outras muitas cuestiois nas súas últimas publicaciois e dice claramente que ” É necesario manter ese vínculo con el pasado, -cos referentes culturales e identitarios- que garantice a continuidá hacia el futuro. Hai que conservar el pasado da sociedá rural como proba e como ferramenta pra construir el futuro.” (1) Porque condo a úa persona o poblo se lle arrasa ou arrebata a súa cultura queda sometido á voluntá de cualquer chamada“. (2)

Pero os novos tempos, as soluciois non van vir :derriba” sin contar coel punto de vista dos que na actualidá viven nel medio rural, os  “nativos” (dice Adolfo García Martínez).

Necesitamos construir revalorizando el legado, a herdanza física e cultural que debe ser integrada nel novo paradigma. E os nativos tein que erguer a súa propia voz. Non vale que veñan de fora (como decimos na zona) a decir qué é el que convén. Sempre se equivocan si os nativos nun tán implicados.

Seguramente sobre as soluciois nos falará Adolfo García Martínez na charla que coel título ” Los pueblos de Asturias o la gran reserva en quiebra” terá lugar el venres 22 de marzo en Boal  (dentro das II Xornadas sobre Fixación de Población organizadas por el Concello de Boal e a Asociación Forum Boal).

Cita importante polo tanto a del  vindeiro venres 22 de marzo, ás 18.00 na Casa da Cultura de Boal.

039AFBFC-62D0-48BC-9FFD-A55781DC920E.pngCartel das II Xornadas sobre Fixación de Población nel Medio Rural.

 

 

1) Alabanza de aldea. Adolfo García Martínez. KBK ediciones.2016.

2) Rouvrais (1986:99) -Alabanza de aldea (P. 114)-

Advertisements

Á Nosa Fala: Poema en gallego asturiano, traducido al euskera i al catalán, presente nel acto lliterario 2019 nel salón de plenos del concello de Oiartzun (Gipuzkoa) en homenaxe a Contxa Murgia. El Personaxe desconocido sigue dando noticia das terras del Eo-Navia.

PROGRAMA 2019 DA HOMENAXE GALEUZCA A KONTXA MURGIA NEL CONCELLO DE OIARTZUN INCLUIE EL SEGUINTE ACTO LLITERARIO GALEUZKA

-1-Febreiro-2019, venres, 19:00; Salón de Plenos del Concello de Oiartzun (Guipúzcoa) recital poético musicado galeuzca:

Recitadores: Xosé Estévez, Antton Kazabon e Xabier Strubell.

-Música: Edurne Saizar (piano), Haizea Lekuona (frauta) e Oihane Mitxelena (acordeón).

El acto lliterario homenaxe a Kontxa Murgia que se celebrará nel Salón del Plenos del Concello de Oiartzun, en Guipúzcoa, el día un de febreiro de 2019 ás 19:00, inclue a llectura del poema “Á Nosa Fala” (del poemario Cántigas del Augüeira, -un dos que forma parte del libro “Personaxe desconocido” – de Quique Roxíos). El poema será lido tanto na versión orixinal en gallego-asturiano como na súa traducción ao euskera feita por Txerra Rodriguez.

As llecturas de poemas serán acompañadas de piano, flauta i acordeón. Na lectura de “Á Nosa Fala” feita por Xosé Estévez na versión orixinal e por el poeta Oiarzundarra Atton Kazabon na traducción ao euskera, fairanse soar as notas del “Asturias patria querida.”

A parte del poema Á Nosa Fala de Quique Roxíos (Poemario “Personaxe desconocido” da Editorial Canela) serán lidos, en diferentes idiomas e acompañados por música, poemas de Carles Pi Sunyer, Salvador Espriu i Castelló, Gabriel Aresti Segurola, Atton Kazabón, Xosé Sesto López, Manuel María.

Orixinal en gallego asturiano:

Á Nosa Fala.

Tan esqueicéndoseme as palabras
de non usallas,
de non pensallas.

Tan esqueicéndoseme as palabras
de non acariñallas,
de non chuchallas.

Condo as necesito
intento remexer
nalgúa carpeta del disco duro del meu cerebro.

Sei que tan ei.
Sei que taban ei.

Seguramente enfurruñadas,
dolidas,
rancorosas
del sou abandono.

Ellas nunca me deixaron por propia voluntá.
Sempre argutes
pra cumprir el sou cometido.

Pero eu
castigueilas de cara á parede
cos brazos en cruz,
aguantado us llibros
nos que nin siquera aparecían.

Quique Roxíos


En euskera:

Gure hizkuntza

Hitzak ahazten ari zaizkit
ez erabiltzeagatik, ez pentsatzeagatik.
Hitzak ahazten ari zaizkit,
ez laztantzeagatik, ez musukatzeagatik.
Behar ditudanean
murgiltzen saiatzen naiz
nire burmuineko disko gogorreko karpetaren batean.
Badakit hor daudela.
Badakit hor zeudela.
Ziur aski haserretuak
minduak, eurak abandonatzeagatik herra biziarekin.
Eurek sekula ez ninduten utzi
euren borondatez.
Beti prest euren egitekoak betetzeko,
baina zigortu nituen hormaren kontra,
besoak gurutzatuta, liburuak eusten …
non ez baitziren agertzen.

Quique Roxíos.

Traducción Txerra Rodriguez.


En catalán:

A la nostra llengua

Se m’obliden les paraules
de no fer-les servir, de no pensar-les.

Se m’obliden les paraules
perquè no s’acaronen, perquè no es besen

Quan les necessito
intento cercar-les
en alguna carpeta del disc dur del meu cervell.

Sé que són allà.

Sé que estaven allà.

Segurament estan emmurriades,
dolgudes, rancoroses per l’abandó
Elles mai no em van deixar pas
per voluntat pròpia.

Sempre estaven deleroses de complir la seva escomesa
però jo les castigava de cara a la paret
amb els braços creuats, aguantant uns llibres
en què ni tan sols hi apareixien.

Quique Roxíos.

Trad. Laia Baraldes.


Poeta Atton Kazabon

Xosé Estévez:

Txerra Rodríguez

Personaxe desconocido. Editorial Canela

Quique Roxíos

Primeiro Disco-Libro en gallego-asturiano : A Comuna del Barruzo.

Editado por aCentral Folque, coa Producción Executiva de Mialma Produciois, baxo a Dirección Artística de Ugía Pedreira, a Produción Musical de Pierrot Rougier, as Ilustraciois de Mónica Justo i a Maquetación de Ricardo Cabanelas/ Reviravolta Design, sale á luz úa obra musical, literaria i educativa que el gallego asturiano vía necesitando: A Comuna del Barruzo.

Letras de Ugía Pedreira, Arturo Álvarez, Belén Rico, Nicolás Kervazo, Inés Pérez, Héctor Acebo, Mercé de Rande, Quique Roxíos e Pierrot Rougier que deixan asomar ás diversas variantes dentro del gallego asturiano. A voz dos poetas da terra ten úa presenza incuestionable.

Un traballo musical extraordinario unde Pierrot Rougier i Ugía Pedreira fain un disco que a artista chega calificar como un dos sous millores discos. A voz i as panderetas de Ugìa, úa infinidá de instrumentos tocados por Pierrot son acompañados polo violonchelo de Rosa Cedrón, el violín de Quim Farinha, el acordeón de Abel Pereza, el órgano Hammond de Nicolás Kervazo, el Sitar de Chus Dìaz, a voz recitada de Marina Oureal. Úa obra excepcional.

Mónica Justo recrea us personaxes intrépidos, imaxinativos i atractivos que acompañan e fain medrar cada tema: A nena pisquela, a isla dos ventos, Natura, el ser das herbas, a Toba, Irmá Florita, Gargayu, os encantos… Todos dan cabida á fortaleza i aos valores dese barruzo del Eo-Navia.

El Disco-Libro conta coel patrocinio del Concello de A Veiga, de AMESA de Normalización Lingüística do Galego i da Secretaría Lingüística del Navia-Eo. Seguramente úa das primeiras ocasiois que se colabora desde as dúas beiras del Eo, algo normal, necesario e porfín feito realidá.

Presentado nel importante foro cultural de Culturgal (Pontevedra), nel Concello de A Veiga i con un dos temas tocados en directo na Televisión del Principado (TPA) este é un documento sonoro, plástico e literario que merece a pena conseguir.

Ver vídeo da actuación na TPA

Penedo dos difuntos.-

Vamos ir al concello de Eilao, nas ribeiras baxas del Navia, por as terras asturianas del Eo-Navia. Queremos presentar úa ruta que nace da iniciativa civil, sin axudas institucionais i que inda nun tá claro como se vei chamar: Penedo dos difuntos, Camín Sacramental ou Camín Real de El Llombatín a Bullaso son algús dos nomes propostos.

Trátase del sendeiro que iba del Llombatín a Bullaso antes de que construisen a carretera i que coel paso dos anos acabou pechando por falta de uso. Hoi é úa ruta agradable, guapísima, cuidada, fácil de fer i que transmite paz i sosego. El motivo de chamarlle Penedo dos difuntos explicarémoslo un pouco máis pralante.

Desde a villa de Navia subimos seguindo el curso del río Navia (Río Grande decían os de antes) por a carretera As 12. Pasamos a villa de Boal i seguimos hasta el embalse de Doiras. Aquí abandonamos a As 12, cruzamos a presa de Doiras, pasamos de llargo el desvio de Silvón i a ponte de río “Ciyuao” (Neste lugar hai molíos de augua) i chegamos á salida que pon Llombatín. Estas dúas primeiras casas que atopamos son el lugar de El Poceiro. Baxamos collendo esta salida i deixamos el vehículo na entrada da aldea, unde tá a parada de bus escolar.

Empezamos a ruta nel nucleo rural del Llombatín, (tamos a pouco máis de 13 km das capitais dos concellos de Eilao e Boal). Esta aldea ten cinco vivendas, pertenece a parroquia de Bullaso (xunto coas aldeas de A Baboreira, Bullaso, Villar de Bullaso, Bustello, Llanteiro i el lugar de El  Poceiro).

Nas edificaciois poden verse elementos interesantes propios da arquitectura popular (soleiras, cargadeiros, crumes, llouxados, etc). Hai varios cabazos, tamén se conservan fornos de lleña en perfecto estado de funcionamento i un vecín enséñanos un llagar.

Despós de cruzar a aldea del Llombatín seguimos dirección Bullaso. Este sendeiro é parte da ruta Gran Senda del Navia (en estudio) i na maior parte del tempo vamos ir acompañados por úas vistas preciosas del embalse de Doiras.

Empezamos el camín atopando un feixe de cepas de uvas brancas del país de sabor dulce i afrutado. Está claro que tamos en terra de viño. As uvas sábennos á gloria.

Al acabo desta primeira recta vemos a Fonte del Marcello (Marcello é como  se chama este conxunto de prados). É úa fonte de calendas de xeito que os vecíos organizan desde tempo inmemorial el reparto da agua pra regar. Cada vecín sabe perfectamente que días pode dispuer da augua. E fácil imaxinar un grupo de mullerías llavando a roupa neste llavadeiro mentras barullaban ou cantaban.

Nesta zona había varias viñas quedando como vestixio evidente úa cuba aberta por a cabeza dentro del recinto da fonte. Nesa cuba guardábase el sulfato previa elaboración dun xeito artesanal. Primeiramente sumerxían en augua un saquín de pedra de sulfato pra que se fose disolvendo i collendo el color característico. Al outro día disolvíase tamén úa pedra de cal i bótase na cuba colada (pra que nun tuvese tropezos que tupisen a máquina de sulfatar i pra que se mezclase todo). A función da cal é pegarse nas follas das cepas, como se fose pintura, de xeito que el sulfato tamén quedase impregnado nas follas.

Esta cuba lleva aquí máis de trinta anos, como pedindo a gritos silenciosos que se recupere a cultura del viño tán importante nestas ribeiras del Navia durante centos de anos. Aquí cerca Folgueirou é el sito que millor conserva a tradición.

Subimos úa pequena costía hasta chegar á zona que chaman As Rondas. Aquí na parte debaxo del camín tá el caserio da Chousa Vella (deshabitado tamén hai us trinta anos) que contaba de cabazo, pozo de augua pra recoller as goteiras i bodega. A prensa que tían nel sou llagar era el modelo vertical circular.

Os eiros de As Rondas, separados por paredes de pedra, taban antiguamente cultivados de meiz, centén, trigo… Aquí inda resiste a que chaman Viña de Pena Na zona máis alta atopamos señalizaciois feitas por a Asociación Pico del Castro que é quen tomou a iniciativa de amañar esta ruta. Úa cruz indica por unde non ir. Úa flecha el camín a seguir.

Chegamos al punto máis alto deste tramo, el Llombo Armada,. Os amigos da Asociación Pico Castro fixeron aquí un pequeno mirador desde el que vemos en frente a aldea de Xío. Debaxo desa aldea, al outro llado del embalse, hai úa especie de península de inmensas penas que se chama Tiracais. Na ribeira dacó, debaxo del Llombatín, hai outra punta pedregosa que se chama Costabarca. (Algús informantes dicen que ouguiron que nalgún tempo houbo un embarcadeiro).

A casa de Xío máis próxima al embalse é a Casa da Llomba, é úa casúa palaciana unde na época medieval estuvo a sede dun Priorato del Convento de Vilanova de Ozcos. Deste lugar de Xío era úa muller que se chamaba María Uicentez que nel ano 1169 fexo a primeira venta de terras á abadía. El documento desa compraventa forma parte da valiosa colección Diplomática del Monasterio i está escrito en galaico-portugués, el idioma medieval del que nacen el portugués i el gallego que, deste xeito, quedou documentado como idioma propio da comarca.

El monte puntiagudo de color oscuro que corona el punto máis alto encima da aldea de Xío é Pico El Abredo ou Pico Grande. El máis pequeno que tá debaxo del anterior é Pico Meixois.

Seguimos as señalizaciois que nos llevan a úa zona de monte i un camín entre paredes de pizarra. É úa das partes máis bonitas del recorrido. Antiguamente en partes deste recorrido había tanta augua nalgúa época del ano que das paredes salían centos de chorros tando el camín todo enaguado. Os nenos pequenos que iban á escola tían que pasar por encima das paredes pos el camín parecía un rigueiro.

Cruzamos a Rigueira del Villar. Aquí había úa ponte de pilares de pedra i superficie de llouxúas que abasou núa arroiada i que os vecíos queren reconstruir.

Empeza outra subida i as bidureiras, carballos, avellaneiras, castañeiros, toxos i uzes mourales i gancellas revelleiras van dando paso a algún pino i a eucaliptos. Os vecíos falan da Fontiquía i da posibilidá de que estos árboles productores de celulosa a houbesen secado, cousa que non é segura. Haberá que vir nel inverno.

Seguimos andando. Si miramos pral outra llado del embalse podemos observar que vamos deixamos mui atrás a aldea de Cedemonio unde vemos tamén claramente el perfil del Pico del Cuco nel que se sitúa A Cova del Demo na que se conservan importantes pinturas rupestres da edá del Bronce, -segundo milenio a. de C. –

El Pico del Cuco parece cuidar a aldea desde lo alto. Na distancia, máis palló da presa de Viesgo, distinguimos el lindo i presumido Doiras.

Continuamos ascendendo i chegamos a un llugar máxico, escondido entre árbores i desde el que se avista imponente el embalse. Tamos delantre del Penedo dos Difuntos. Condo se trían en procesión os féretros dos difuntos del Llombatín camín del cementerio de Bullaso a comitiva fía aquí un descanso pousando a caxa del fallecido/a neste penedo. Supoño que as llágrimas que aquí foron derramadas son a semente da belleza deste lugar.

Seguimos. Si vamos atentos veremos pequenos detalles preciosos. Os banzos de llouxa chantados na beira del camín, as marcas das rodadas dos carros nas penas del tarrén, úa pena cun furaco extraño con forma de garfella que condo chove énchese de augua, erizos de castañas, bellotas nel tarrén que pisamos, etc. Tamén sentiremos a serenidá que nos trasmite todo lo que nos rodea.

Este camín era nos anos 60 un fervedeiro de xente. A pequeña llarada de nenos que iba á escola atopaba homes i mulleres andando, xente a caballo, algún carro… Saludos constantes, bromas, alegría…

Salimos á úa zona aberta que chaman Pena Bruite, seguramente porque sería lugar de parada destas inmensas aves. A ladeira tá chía de penas de formas diversas e imaxinativas. En frente vemos a desembocadura del Río Cachafol nel Navia. Expectacular este lugar.

Un pouco máis pralante atoparemos úa construcción robusta de pedra, madera i llouxa, pero desgraciadamente caída; era úa bodega dúa familia de Bullaso. Dicen que el llouxado taba chen de miles de pedrías que os nenos foran tirando cada vez que pasaban por aquí.

Al pouco avistamos a aldea de Bullaso. Hai aquí un llugar unde coincidían ou se despedían os nenos que iban ou volvían da escola, os del Llombatín cos del Villar de Bullaso. Os nenos/as tían un xogo que lle chamaba A Churra. Era úa versión consistente en que corrían us detrás doutros asta conseguir dar un manotazo i decir “Churra tu” ou “Quédaste coa churra”.

Disfrutamos vindo a paisaxe de Bullaso. Encima temos os picos de Aguileira, Pico Castro i, xa llonxe, Pico Bustello. Nas estribaciois deste último consérvase un dos últimos foxos de llobos da comarca que a xente desta zona tamén quere destapar da pupia bouza que lo esconde, el Foxo de Llobos de Bustello.

Entramos en Bullaso. É úa aldea preciosa de úas 15 casas. Hoi celebran el Rosario. Esta festa celébrase na zona dun xeito que parece úa especie de procesión da santa. El primeiro domingo de outubro en Doiras, el segundo domingo en Bullaso i el terceiro domingo en Santo Emiliao (Pola de Allande)

Bullaso ten dúas virxes, a del Rosario (que este año festexan un sábado) i a de Asunción de María del 15 de agosto. Os antiguos dicen que mui milagreiras i contan historias dos muitos romeiros que vían. El templo é precioso destacando os altares i os santos que por a súa belleza i orixinalidá. Tamén ten pila bautismal i el “Epitafio de Santa María de Bullaso“.

Explico. Nesta capilla consérvase, empotrada nun dos muros, úa estela funeraria discoidal cun epitafio que ten úa inscripcón que traducida del latín sería “Martín i Ella callan en el Señor II de las nonas de diciembre, en Xío. Era MCI” (4 de decembro del ano 1063). ¿Quén serían Martín i Ella? ¿Que pasou pra que morresen xuntos? Nunca se averiguará.

É el única estela discoidal funeraria altomedieval de Asturias, sendo abundantes en Cantabria, Vizkaia ou Araba (Álava), En todo caso 200 km. en línea recta entre as pezas cántabras i este primeiro exemplar en tarrén asturiano. Os expertos indican que ten muitas cousas que fain desta estela un elemento único.

El baile del Rosario faise nel claustro da capilla polo que ten un encanto especial i a ventaxa de que al tar abeiro nun hai inclemencia climatolóxica que a impida. El baile tá asegurado.

A ruta nun puido acabar millor; úa ceveza, parola con amigos i vecíos i algo de música movendo el esqueleto. Teremos que repetir.

CONTOS POPULARES PORTUGUESES

06084054-5E5B-48F8-B7BE-65EB56496E6E

Condo visito algún llugar como turista gusto de perderme por calellas, corredoiros, camíos, bares ou tendas algo apartadas. Aspiro atopar sorpresas, a autencidá non preparada pra ser entregada aos viaxeiros ordenados e planificadores.

Nesta ocasión os que fixeron a viaxe foron  os meus cuñados José i Ángel Gallego. Foron a Portugal e encargueilles úa sorpresa con feitura de llibro (interesado por el portugués que como todo el mundo sabe é a versión internacional del gallego-asturiano).

Trouxéronme úa xoia, un tesoiro. Un libro da “Colecçao Cultura é Recreio” coel título   “CONTOS POPULARES PORTUGUESES” Lisboa 1955. Publicado por úa institución que se chama Fundaçao Nacional para a Alegría no Traballo. Gabinete de Etnografía.

A selección i el prefacio é del Profesor Doutor M. Viegas Guerreiro (Querença-Loulé 1912). Úa institución en Portugal que entre muitísimas virtudes ten a de úa querencia especial, un amor grande por  a “Literatura Popular”.  Foi recolector  sen cansancio i enriqueceu, coas versiois que recolleu por todo Portugal (Tamén  nel Brasil) volumes como os del  Romanceiro Popular Português, de Maria Aliete Galhoz, de 1987 e 1988, ou esta  antoloxía “Contos Populares Portugueses, de 1956”.  Nel país vecín  consideran dúas obras súas como indispensables  na  iniciación neste campo: Guia de Recolha da Literatura Popular, de 1976 (2ª. ed., 1982) e, sobretodo,  História da Literatura Popular Portuguesa, de 1978.

C2D0E695-55DD-4BB9-A525-3664CC9989C0.jpeg

El libro nese prefacio  fala dos contos populares i da súa orixe. Tamén en concreto sobre os contos portugueses. Esta presentación tá  firmada  por Manuel Viegas Guerreiro en Lisboa, en abril de 1955.

Os contos i el costume de contallos ascende a tempos mui remotos. Xa os “egípcios” os contaban -dícenos el profesor- nos séculos XIII ou XIV a. C.. Dos contos temos noticia na cultura grega nel Libro II da República de Platón. (“Non sabes que lo primeiro que se fai cos nenos é contarlles fábula”? -dice el filósofo- Del mesmo xeito os romanos deixaron tamén referencias.

Pero a importancia deste xenero lliterario foi apercibida e posta en valor polos “Irmāos Grimm” e deste xeito descubriuse algo sorprendente: “os contos repítense con simples modificaciois de pouca importancia ou sen ningúa en outros paises, vecíos ou distantes, con a mesma ou diferente língua, de raza igual ou diversa”.

Hai teorías como a orixe común nel tronco indo-europeo das etnias que os relatan. Outra teoría busca a orixen nos contos populares da India, como verdadeiro berzo dos contos sendo árabes, mongóis, xudeos… os pobos transmisores, sobretodo por escrito.

Outros plantexaments parten da premisa de que non é  exclusiva de ningún  pobo a capacidá de creación lliteraria de xeito que foron inventados en épocas diferentes por pobos diversos.

El que si é definitivo é el valor dos contos, como fonte de divertimento e como educación moralizadora, na escola e fora della.

Os máis pequenos/as aprenden del  mundo. Conocen sen necesidá de vellos historias de  soldados, principes, zapateiros, tollos, médicos, curas, conselleiros… Saben da riqueza e da probeza. Condenan a crueldá, a hipocresía, a ambición desmedida, a mentira. Aprenden a humildá, el valor da amistá, da palabra dada, el amor, el talento… porque nos contos tá toda a   psicoloxía humana. Son cultura.

Cos contos, enseña  M. Viegas Guerreiro, aumentan as capacidades dos nenos/as, a creatividá, a memoria, a intelixencia. Tamén son instrumento fundamental no aprendizaxe del idioma materno e del querer futuro por a llectura i a lliteratura. M. Viegas Guerreiro dícenos que os contos populares instruen, educan e diverten. Que son obras de arte.

Neste mundo gobalizador  tá  en peligro de desaparecer algo de tanto valor como os contos.

Vamos  ller un dos  contos deste fermoso llibro:

Axuda de lectura + anotaciois:

lh =ll: disse-lhe = díxolle.

nh=ñ: farinha = fariña

j=x: ajudar =axudar

O rabo de gato

Era de uma vez um gato que foi ao barbeiro para que lle fizesse a barba. O barbeiro disse ao gato:

– Se tu tivesses o rabo mais curto, ficarías muito mais bonito.

Disse-lhe o gato:

– Pois  corta-lhe um bocado.

Cortou o barbeiro o rabo do gato e ele foi-se embora (*); mas no meio do caminho disse para consigo: “E o barbeiro que me ficou (**) com o meu rabo! Deixa-me ir pedir-lho”.

Foi ter (***)com o barbeiro e disse-lhe:

– Da-me o meu rabo, se nāo desse o rabo furto-te uma navalha.

Como o barbeiro lhe nāo desse o rabo furtou-lhe uma navalha.

Foise o gato por alí fora é viu uma peixeira que nāo tinha faca para cortar o peixe e disse-lhe:

-Toma lá (I) está navalha.

Mais adiante voltou atrás e disse à peixeira:

– Dá cá (II) a navalha, se nāo furto-te uma sardinha.

Como a peixeira lhe nāo desse a navalha, fortou-lhe a sardinha.

Foi-se é mais adiante viu um moleiro (III) a comer pāo (IV) seco e disse:

-Toma lá esta sardinha.

Mais adiante voltou atrás e disse ao moleiro:

– Dá cá a minha sardinha, se nāo furto-te uma taleiga de farinha.

Foi o gato ter a uma mestra de meninas (V) que nāo tinha que lhes dar de merenda é disse-lhe:

-Toma lá esta tailega de farinha para papas.

Mais despois arrependeu-se,  voltou atrás e disse à mestra:

– Dá cá minha tailega de farinha, se nāo furto-te uma menina.

Saiu com a menina é foi ter com uma lavadeira e disse-lhe:

– Tu estás a lavar a roupa sózinha; toma lá esta meninha para te ajudar.

Deixou ficar a menina, mais despois voltou atrás a pedir-lhe a pedi-la lavadeira, e como está lha nāo quissese dar, furtou-lhe uma camisa.

Foi-se mais para adiante;  viu um violeiro sem camisa e disse-lhe:

– Coitado, estás sem camisa; toma lá, vai-te vestir.

Enquanto ele foi vestir a camisa, furtou-lhe o gato uma viola e despois subiu para cima duma árvore e començou a tocar a viola é a cantar:

– Do meu rabo fiz (VI) navalha

Da navalha fiz sardinha;

Da sardinha fiz menina;

Da menina fiz camisa;

Da camisa fiz viola;

Frum, fum, fum,

Vou para a minha escola.

(Coimbra)

(*) Embora. Em+boa+hora. Fora daquí.

(**) Ficou. Quedouse

(***) Foi ter. Foi dar a, ir parar a, na procura de…

(I). Úsase como valor redundante o, xeralmente  despós de un imperativo, para incitar a comunicación. (Toma entonces, xa… esta navalla).

(II) . Adverbio. Para aquí.

(III) Moleiro. Molinheiro. Mulieiro.

(IV) Pāo. Pan

(V) Menina. Criança femenina. (nenías).

( I) Fiz. Fixen.

0FFACC24-7AE3-449C-B86E-5D5B7DC17501.jpeg

Personaxe desconocido; dando úa volta por el mundo.

8AA41E4B-8304-4084-8645-D157000C230B

El “Personaxe desconocido” intenta llevar el gallego asturiano fora das fronteiras da estigmatización lingüística. Failo compartindo ún xeito de ver el mundo que nace nas ribeiras dos ríos da nosa terra i falando as cántigas enxebres das súas auguas: Navia, Eo, Porcía, Suarón, Augüeira, Ourubio, Roxíos… centos de rigueiros que falan de igual a igual coel resto dos ríos del mundo.

Que salga a nosa fala e nos abra as portas dun vento novo que nos permita seguir sendo, tomando conciencia de que fomos nosoutros os que deixamos voluntariamente esbarrigarse ás nosas aldeas.

Non busquemos culpables. A culpa é  nosa por renunciar al noso xeito de interpretar que é lo importante. Decidamos el futuro porque el mundo non respeta a quen non empeza por respetarse a si  mesmo.

Recuperando a nosa  fala recuperaremos a nosa forza.

Falemos…

EN GALEGO ASTURIANO

fotos  | comprar

 

Baxo el título de Personaxe desconocido presentarse tres poemarios del poeta boalés Quique Roxíos que espertan en nosoutros varias preguntas… ¿Quen é ese personaxe? ¿Será el propio autor? ¿Quen non ocultou algúa vez os máis profundos sufrimentos que lo embargan? ¿Quen non pasou por situaciois vitais comprometidas? Fai falta, pra entender aos outros, padecer nas propias carnes sentimentos universais como son a ausencia dun ser querido, el remordemento ou el desánimo?

Nas Cántigas del Augüeira el autor representa úa vida andada por camíos chíos de cristais de dificultades e, no sou caso, esos sendeiros figúranse como ríos que se visten del mítico Augüeira. Despois desa viaxe, aquella intuición non se transforma núa convicción senón núa verificación. Sempre ameice. E, no mundo del poeta, ameiceu!

En Teño dolo da túa risa quere intuir que as soluciois son posibles, que sempre ameice; pero hai que subir al autobús da vida sen libro de instruciois. Salir del desánimo é posible; pero hai tantos secretos escondidos nesos camíos da vida!

Que cada lector lle dea el sou propio significado al mundo de herbas que respiramos nestos versos, que cada cual atope el sou propio personaxe desconocido e resolva el misterio que hai nese horizonte de montañas pintadas con imperecedeiro rubién.

FICHA:

Título: Personaxe desconocido

Autor: ROXÍOS, Quique

Prólogo: FERNÁNDEZ ACEVEDO, Suso

Edita: Editorial Canela

Colección: Filso da Bovia

Editor: Quintana, Pablo

Formato: 140 x 220 mm

Nº de páginas: 84

Ilustraciones: Debuxos con reproduciois das pinturas rupestres da Cova del Demo

Encuadernación: Rústica con solapas

Peso: 150 g

Lengua de publicación: Variante galego asturiano del baxo Navia

Impresión: Galicia

Fecha de edición: Marzo de 2018

Edición: 1ª

ISBN: 978-84-697-99383-3

HDepósito Legal: C 240-2018

PVP:  12,50 € (IVA incluído)

 

Foto del autor:

10F365F1-D582-499E-8045-40E18F1B208E

 

Presentación en Boal

 

Presentación nas Quintas da Caridá (El Franco)

 

Acto poético en Ribadeo.

 

Presentación Feira do libro de Ribadeo.

 

Participación nel Rural Fest Pita Sana en Boal.

 

Participación no programa Verso a Verso de Open Radio de Lugo

 

 

Poema dedicado a Quique  por el poeta Jesús  María Trashorras Nogueira

A voltas con “Personaxe desconocido”, do amigo boalés Quique Roxíos. Hoxe lendo poemas deste fermoso poemario, escribín isto.

LENDO PERSONAXE DESCONOCIDO DE QUIQUE ROXÍOS

Recítame, Quique, versos,
versos con cheiro a herbas,
con sabor a amorodos,
lágrimas de despedidas.

Recítame, Quique, versos,
nesa fala agarimosa,
herdada dos devanceiros;
de non usala, chorosa.

Recítame, Quique, versos,
fálame da flor do toxo,
do monte dos desterrados,
daquel perfumado teixo.

Recítame, Quique, versos,
acariñando palabras,
magoadas por poderosos
que agochar queren nas tebras.

Recítame, Quique, versos,
dese personaxe ignoto
que se fornece de soños
sabendo que non son certos.

Recítame, Quique, versos,
a xeitín, moi a xeitín…

J.T.N 18/07/2018

Xuntanza de poetas de Verso a Verso de Open Radio no Vello Cárcere de Lugo.

 

Presentación na Veiga del Primeiro Disco-Libro en gallego-asturiano “A Comarca del Barruzo”.

 

Puntos de Venta:

 

Editorial Canela (Páxina web) Sen costes de envío.

8DF5F845-21ED-42D8-9D12-D72307D2C8BF

Librería Cervantes 

 

5EFBF84A-DAE0-4D8B-ADB2-ED913A35D74A

 

 

Bahía, Librería
Avda. A Mariña, 40
Foz
982140434

037DEC20-2CC3-4289-823D-CE41C06DCEBC.jpeg

 

 

Trama, Libreria
Avda de A Coruña 21
Lugo
982 254 063

092D7F7B-F353-477B-9B83-F8578B078769.jpeg

 

 

La Voz de la Verdad, Librería
Rúa Bispo Aguirre,17
Lugo
982231104

CC7E52BF-2EF1-4CE1-A2B1-55E3F9D1A3FA

Librería Kaxilda.

Arroka kalea 2 behea Donostia. Guipúzcoa.
tel: 943 57 19 87
kaxilda@kaxilda.net

B47C5DE3-7AB1-4D41-8450-1B6D3916B2E1

 

 

Cartabón, Libreria
Urzaiz 125
Vigo
986.372.883

 

Librouro
Eduardo Iglesias, 12
Vigo
986443374

 

Librería Vivin

DIRECCIÓN
Avenida Rosalia de Castro, 12
Ribadeo
Lugo
https://www.facebook.com/VIVIN-439929169
27700

Casa del Libro 

03C0A97B-F8B1-498E-855F-F5B94C0BA802.jpeg    5D92D888-61D1-4B12-8F97-A17EEE9B9831.jpeg

A fala

El 25 de xullín celebrouse el día de Santiago Apostol, tamén chamado Santiago el Maior ou día  da patria galega. Tamén el patrón del concello asturiano de Boal.

As orixes desta celebración remóntanse a novembro de 1919, condo se celebrou en Santiago de Compostela a II Asemblea Nacionalista das Irmandades da Fala  que acordan celebrar el Día Nacional de Galicia el 25 de xullo del  ano seguinte.

Deputados_galegos_de_1931._Entre_outros_Suárez_Picallo_(o_primeiro_pola_esquerda),_Rodríguez_Cadarso,_Castelao,_José_Sánchez_Rojas,_Vilar_Ponte_e_Otero_Pedrayo

En Asturias non celebramos esta efemérides. En Asturias somos asturianos.

Pero Asturias tamén ten zonas de fala gallega e,  inda que el sentimento de asturianía da xente é contundente, non debemos ver como algo absolutamente externo a defensa da terra, da fala ou da cultura propia que tradicionalmente se fexo en Galicia e que de xeito evidente tuvo influencia nas reivindicaciois de Asturias por a súa propia riqueza cultural e llingūística i al contrario seguro que tamén Asturias ten e tuvo influencia en Galicia.

Hoi, por puer algún exemplo, un tema que se sigue debatindo é el das ventaxas que pral gallego-asturiano tería ter úa normativa máis compatible coa normativa oficial del idioma gallego en Galicia. Negar el debate é negar a democracia.

Asturias ten que respetar el xeito de ser propio das terras del Eo-Navia i os eonaviegos debemos ter a oportunidá, el dereto, a llibertá de reforzar e desenvolver llazos de amistá e colaboración cos nosos vecius, enriquecendonos coel feixe de elementos que compartimos. Nada hai de malo. Tampouco  hai nel intercambio,que sempre houbo,  pretensiois políticas. Que as administraciois colaborasen sería un avance i úa necesidá. Puer fronteiras é erguer muros de prexuicios.

¿Por qué si temos que convivir coel xeito de falar del idioma asturiano, incluso coas súas falas del  centro del Principado,  vamos a puer problemas coa convivencia normal, histórica, libre e democrática coas falas gallegas vecías i ermás ou incluso coel gallego normativo ou os medios de comunicación en gallego?

Os tempos modernos son os de convivir, conocer, aprender, compartir e xuntarse dentro dúa Europa que manda cuidar os sous idiomas minorizados. (Ver a Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias. Un tratado europeo (CETS 148) adoptado en 1992 baixo el auspicio del  Consello de Europa para promover e protexer as linguas rexionais e minoritarias históricas de Europa)

Non pode ser que desde instituciois ou medios de comunicación asturianos se invada culturalmente el noso territorio sen contemplaciois e al tempo se vexan como negativas as normales relaciois cun mundo coel que compartimos úa fala que nos permite el mutuo entendemento. El contacto con Galicia fai a Asturias máis grande.

Por eso comparto un poema que representan úa literatura que deberìa ser dada a conocer en Asturias, particularmente nel Eo-Navia, por ser úa riqueza literaria que forma parte del idioma e del corpus lingūístico da nosa fala. El poema “A fala” de Manuel María tamén é un poema de  noso:

A fala.

El idioma é a chave
coa que abrimos el mundo:
el xemido máis débil,
el pesar máis profundo.

El idioma é a vida,
el cuitello da dolor,
el murmurio del vento,
a palabra de amor.

El idioma é el tempo,
a voz dos avolos
i ese breve rastro
que quedará de nosoutros.

El idioma é a manda,
patrimonio da xente,
maxicamente vello,
novo eternamente.

El idioma é a terra,
a esencia máis nosa,
a creación común
màis grande i poderosa.

El idioma é a forza
que nos xunce e sostén
¡Se perdemos a fala
desaparecemos,
a nosa casa nun se mantén.

El idioma é el amor,
el pálpito, a verdá,
a fonte da que xarmolla
a máis forte irmandá.

Renunciar al idioma
é ser mudo e morrer.
¡Precisamos a llingua
se queremos vencer!

Manuel María (2001). Obra poética completa I (1950-1979) (A Coruña: Espiral Maior).(Versión en gallego asturiano por Quique Roxíos).